Over de geschiedenis van Bulletje en Boonestaak op het onbewoonde eiland deel I en deel II, N.V. De ontwikkeling en N.V. De arbeiderspers

Wij houden van speurwerk, zeker in tijden van oorlog. Zo kunnen we ons verliezen in onbelangrijke details. Het duurde al een tijdje voordat we ontdekten dat er tussen de kleine gebonden boekjes met hardcover van onze vriendjes Bulletje en Boonestaak zo nu en dan een deeltje opdook dat niet in de reeks thuis hoorde, maar eigenlijk een bundeling betrof van twee deeltjes. Toen kwam er zo maar zo'n gebundeld dubbeldeeltje op ons pad, maar deze bleek afwijkend vanwege de opdruk N.V. De Arbeiderspers op de omslag, terwijl alle deeltjes /plaatjes op het internet toch duidelijk de opdruk N.V. De Ontwikkeling op de omslag hadden. Zoals men ook al gedaan had bij de eerste serie, de wereldreis van Bulletje en Boonestaak, waarbij men de oblongformaat deeltjes zelf kon laten bundelen en daarvoor de bruine kartonnen omslag kon aanschaffen, zo maakte men blijkbaar bij De Ontwikkeling, dat later de Arbeiderspers werd zelf bundeltjes voor de vier deeltjes Op het onbewoonde eiland. Doordat deze deeltjes ook niet allemaal even dik zijn is de bundeling van het boekje "De onderwerping van den menscheneter" en "De vertellingen van den menscheneter", samen gebundeld als "De geschiedenis van Bulletje en Boonestaak op het onbewoonde eiland, deel I", dikker dan de bundeling van "Hoe Bulletje en Boonestaak de bewoonde wereld terug vonden" en "Alle raadselen opgelost", gebundeld als "De geschiedenis van Bulletje en Boonestaak op het onbewoonde eiland, deel II". De Arbeiderspers werd in 1929 opgericht, tot die tijd werden de boekjes uitgegeven onder de naam N.V. De Ontwikkeling. De afzonderlijke boekjes die in de gebundelde deeltjes kwamen stammen uit 1926 en 1927. Dus die lagen nog in grote stapels op de planken bij de uitgever wachten op een bundeling. Blijkbaar waren de omslagen van deze bundels (met N.V. De Ontwikkeling) op een gegeven moment op en heeft men nieuwe laten drukken met de nieuwe naam, dus daterend na 1929 (met opdruk De Arbeiderspers).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dat dit door ons ontdekt moest worden komt doordat we ons niet grondig genoeg in de literatuur verdiept hadden. Onze illustere voorgangers Jan Kooijman en Hans Stoovelaar hadden dit allang allemaal in de smiezen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het deeltje met opdruk De Arbeiderspers heeft ook een oude naamsvermelding met jaartal 1930, dus het klopt als een bus. De "van mama: in kleurpotlood geschreven hebben we hier ook maar even toegevoegd van pure ontroering. 

 

 

 

Update knipsels

We wisten nog niet wat we in huis hadden gehaald. Nu wel, een beetje. Maar liefst 4109 stroken van Bulletje en Boonestaak, Neerlands beste Platinatijdperkstrip en ze wisten ook wanneer ze moesten stoppen. Precies in 1937, het einde van het Platinatijdperk. Ieder knipsel is een juweel, we verliezen ons erin. Van iedere achtergrond druipt het socialisme. De arbeiders klaagden ook steen en been, toen ze het waagden, uit misplaatste bezuigigingsoverweging, de strip te stoppen in 1931. Aldus Willem Drees Sr die het voorwoord schreef van het boekje: In de ban van Bulletje en Bonestaak Kooiman & Stoovelaar 1977). Zijn zoontje (Drees Jr?) heeft direct een brief geschreven naar de krant. Want dat kon toch niet. De onderzoekers kwamen er inderdaad achter dat tussen 6 februari en 2 november 1931 Het Volk Bulletje en Boonestaakloos was. Een ernstig gemis. Ook kwamen ze er achter dat er heel veel verhalen nooit in boekvorm zijn verschenen. Daar heeft Boumaar later wat aa gedaan, gelukkig. Wij kijken nu ademloos naar al die stroken. Het is teveel. We zullen een glimp van onze ontdekkingen prijsgeven. Strook 1000 van 13 augustus 1925.

 

 

Strook 2000 van 22 december 1928

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

en het laatste plaatje van 17 november 1937 waarbij de makers een buiging maken naar het publiek:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

En hier eindigt het verhaal van de avonturen, die Bulletje en Bonestaak op hun wereldreis beleefden. Wij hopen, dat onze lezers zich er niet al te erg bij verveeld hebben!.....

Nog meer bundelingen Bulletje en Boonestaak (2e deel, 1e tot en met 5e stukje)

Onze drang om boekjes te bezitten van Bulletje en Boonestaak is onbegrensd vooral als het om het eigenlijke spul gaat (zie vorige blogs). Dus de eerste publicaties van "De ontwikkeling", dat later de Arbeiderspers werd.  Nu toch weer voor de bijl gegaan. Een tweede deel van de bundelingen, maar dan met losse boekjes, inclusief de gekleurde kafjes, zaten met een soort van haarspelden vastgepind in een verder los omslagje. Die omslagen waren los te koop om je boekjes te binden bij een boekbinder of om zelf in te binden. Bijvoorbeeld met haarspelden. Dus twee vliegen in een klap voor onze prachtige Bulletje en Boonestaak collectie. Een los kafje in tamelijk goede staat en vijf losse boekjes met omslag. We kunnen het met de haarspelden altijd weer bundelen. 

We've got him (it)- het laatste plaatje (828b)

Na jaren onderhandelen en flink sparen hebben we een icoon van het Neerlandse Platinatijdperk bemachtigd. Het laatste plaatje, nr 828 dat op 17 november in 1937 in het Vrije Volk (en Voorwaarts) verscheen en het einde inluidde van het Bulletje en Boonestaak-tijdperk dat sinds 1922 de arbeiderskindertjes bezig had gehouden, inclusief het zoontje van Drees Sr. De schrijver en tekenaar maken een sierlijke gepaste buiging voor hun lezers met de hoop dat ze zich niet al te veel verveeld hadden. Wij buigen terug en danken beide auteurs voor zo'n icoon van een stripverhaal. Velen zijn ze vergeten, maar wij houden het lange termijn geheugen in stand! Weg met Kuifje, weg met Suske en Wiske. Leve Bulletje en Boonestaak!

 

Nog meer Bulletje en Boonestaak boekjes weetjes

Onderzoekers als we zijn en hebzuchtig als er weer iets moois voorbijkomt kan het voorkomen dat we van bepaalde boekjes meerdere exemplaren hebben. Zo bleken we (zie gisteren) van de bundelingen van De Wereldreis van Bulletje en Boonestaak de drie verschillende drukken te hebben, nou ja dat klopt niet precies. De boekjes kon men laten bundelen en daarvoor konden de rijke arbeiderskindjes de mooie roodbruine kaftjes bestellen bij de Ontwikkeling, later Arbeiderspers. Om ze laten inbinden of te bundelen. Dat kon je overal laten doen. De boekjes hebben ook altijd andere schutbladen. De boekjes waren populair en werden dus meerdere malen herdrukt (2e-3e druk). We hebben dus nu bundelingen van de verschillende drukken. Maar ook de bruine kaftjes blijken te verschillen. Ze lijken allemaal hetzelfde maar er is ook een bundeling waarbij op het de eerste bundeling staat: eerste deeltje (zie hieronder boekje in het midden links). Bij de andere boekjes is het verschil tussen de eerste en tweede bundeling alleen aan de zijkant te zien door een(*) of twee sterretjes (**), maar bij dit kaftje met opdruk eerste deel, ontbreekt ieder sterretje. Dat je het maar weet. Het is wel oorlog in de Oekraïne, maar dit is ook belangrijk. De vraag is: bestaat er ook een kaftje met opdruk tweede deel of 1e stukje 2e deel. We horen het graag.

Speculaasplank van Jopie Slim en Dikkie Bigmans (ca. 1925)

Ondertussen in het Platinatijdperk vonden we toch maar mooi een speculaasplank met Jopie Slim en Dikkie Bigmans, een vreselijk slechte Engelse strip die in het bekrompen en weinig gewende Nederland, heel erg populair werd, maar  terecht werden terechtgewezen door de veel betere stripfiguren Bulletje en Boonestaak (Strook 89). Ondanks dat waren dat pedante rare jongetje met muts en sjaal en dat vreemde biggetje met ruitjesbroek en klompen zo populair dat ze een lied kregen en dat een kundig iemand er toch maar een speculaasplank van maakte. Nu nog zoeken naar advertenties met Jopie Slim en Dikkie Bigmans speculaas.  Een slimme bakker zal hier toch een goed handeltje in hebben gezien. Gelukkig hebben wij de plank!

PS waarschijnlijk is het boekje  hieronder uit 1925 gebruikt als voorbeeld. Jopie heeft immers een schepje. Ze kijken ook dezelfde kant uit zoals ze in d eplank gesneden zijn. De speculaasjes zouden dan het spiegelbeeld daarvan zijn, maar dat zal de kinderen een worst geweest zijn. Een speculaasje in 1925 was pure luxe! Daar zouden Bulletje en Boonestaak een moord voor doen.

Bij ons thuis (1932)

Terwijl collega-stripofielen zich vergapen aan de bekende wegen en gebaande paden begeven wij ons op tamelijk onontgonnen gebied. Zo doe je nog eens ontdekkingen. We claimen niet de eerste te zijn en kunnen de aangetroffen soorten ook niet onze naam geven, maar we verbazen vooral ons zelf in de zin van: "dat we dat nog niet kende? of "daar hadden we nog nooit van gehoord" . Zo ook dit boekje "Bij ons thuis" uit 1932 geschreven door Jac van Amstel en met illustraties van J.G. Kesler, dat onze aandacht kreeg doordat een verkoper wees op: als "Bulletje en Boonestaak". Nou het is de light-versie of brave versie van Bulletje en Boonestaak. De verhaaltjes worden verteld door Koba, het meisje uit het gezin dat bestaat uit Vader en moeder, die ook als zoodanig worden aangesproken, broer Dolf, kat Wim en hond Jimmie. Er is een vervelende buurman Rijk van Wildernisse, die natuurlijk geen kinderen heeft en geen begrip. Er is een is meid, Truitje, die het huishouden doet. Er is een aardige oudere buurvrouw Schouten, met wiens gebit hond Jimmie er vandoor gaat en er is Arjaan, een volkse jongen die de melk bezorgd. Kortom vele belevenissen die misschien nu niet meer zoveel indruk maken op ons, maar die de fijnproever in ons wel kan waarderen als een uniek inkijkje in een net Amsterdams gezin in 1930. Details. Daar gaat het om. Zoals het gebruik van turfblokken om een wand te isoleren zodat vader, die graag viool speelt, geen last heeft van het pesterige getrommel van de vervelende buurman. Ook het feit dat men al snel dieren, die lastig, wil laten afmaken zoals katjes in een zak in de sloot of de hond aan het gas is tamelijk 1932 en niet van nu. Het boekje is een teletijdmasjien waar professor Barabas nog een puntje aan kan zuigen.

The Dutch Platinum Age- Bulletje en Boonestaak

Wat is het Nederlandse Platinatijdperk? Dan moet er ook een gouden tijdperk zijn? En dan bedoelen we niet de gouden eeuw. De oertijd van het Hollandse stripverhaal valt geheel samen met de Amerikaanse, maar veel stond er niet in de kranten. De hele cultuur van comic-sections, geheel gekleurde zondagse pagina's bestond hier niet. Hier verschenen zo nu en dan boekjes, maar lange reeksen waren een zeldzaamheid. Bulletje en Boonestaak begonnen in 1922, geschreven door A. M. de Jong en getekend door de voor de eerste wereld oorlog gevluchte Vlaming George van Raemdonck is zo'n prachtige reeks. Een socialistisch geëngageerde strip waarvan maar liefst 1828 stroken gemaakt werden en 66 verhalen. De mooiste boekjes zien we hier. Kleine handzame boekjes met prachtige tot de verbeelding sprekende omslagen en verrassende titels. Natuurlijk aanwezig in onze bibliotheek!

 

Toon en Rie Rammelt maken een boekje: De vliegvarobiel van professor Knap (1929)

Toen we voor veel geld een boekje hadden bemachtigd en het daarom ook maar eens zijn gaan lezen, terwijl het eigenlijk voor de heb was, viel het op dat het niet echt origineel was. We hebben het over " De vliegvarobiel van professor Knap" uit 1929 (uitgeverij "Fidelitas" O.Z. Voorburgwal 175, Amsterdam). Natuurlijk gaat het weer over vliegen, want wat was er opwinderder in die tijd dan vliegen. Ieder stripfiguurtje vliegt in die tijd met de meest fantastische toestellen. Daan Hoeksema was er er vroeg bij met zijn Tijl IX (link). Rotman had zelfs internationaal succes met zijn Luchtreis van de Pegasus (Le rais aerien de M. Barnabe) uit 1932. Ook Bruintje Beer en Bulletje en Boonestaak belanden weleens in een vliegtuig. Meestal per ongeluk. Zo ook de twee snaken uit dit verhaal. Twee jongens, zonen van professor Knap, een dikke en een lange dunne, hoe origineel. Ze heten Prop (eigenlijk Bram) en Hout (eigenlijk Ed), want Hout rijmt op stout. En natuurlijk zijn ze stout anders beleven ze geen avontuur. Hun vader die natuurlijk professor is, en uitvinder, maar dat was vroeger hetzelfde, want slim en dus professor, is ook een rare snuiter. Hij bedenkt iets dat zo slim is, dat een paar rokende werklui het zo in een paar uur in elkaar kunnen zetten. De vliegvarobiel. Een toestel dat kan vliegen, varen en rijden. Hoe handig! De bediening is ook niet zo ingewikkeld. Een eenvoudig dashbord met drie knoppen met letters erbij. VL-VA-R, moeten jullie raden wat dat betekent? De professor legt alles netjes uit aan zijn zoontjes en bevoorraad het toestel zelfs met profiand. En dan gaan ze slapen. Ja dank je de koekoek, alsof hij niet kon verwachten wat er zou gebeuren. De jongens kunnen niet slapen natuurlijk. Vanwege alle opwinding. Ja wat denk je zelf, professor! Alles gebeurd wat je kunt verwachten, ook zo'n voortdurend terugkerend thema, ze belandden bij de menseneters, in Afrika natuurlijk. Waar anders. De professor speelt de vermoorde onschuld als hij de volgende morgen ziet dat zijn toestel weg is en zijn jongens ook (waar is de moeder?). En hij zou geen professor zijn als hij niet kon bedenken wat er is gebeurd. Hij komt daar dan ook snel achter en ach waarom niet, hij laat dezelfde werklui weer komen, die hadden toch niks te doen, om nu nog sneller een tweede vliegvarobiel in elkaar te zetten. De beloning is ook groter, maar liefst zes worsten, zes stukken zeep en zes meco-repen! Nou daar doen ze het voor. Ondertussen zitten de jongens in de penarie of eigenlijk al bijna in de pan en dat omdat ze het opperhoofd niet konden helpen met zijn kiespijn. Gelukkig komt hun vader net op tijd. Het verhaal gaat uit als een nachtkaars maar wel met deze mooie dichtregels:

De jongens zuchtten echt verblijd:

"Ons vadertje kwam net op tijd"

Het doet ons deugd dat een alleenstaande vader, ook nog professor, het toch zo goed doet en dat in 1929, Geen makkelijk jaar. 

 

Alledrieduvekaterschesakkerdemallemosterdmolen! (op zijn Haddocks maar ver voor Haddock)

"Alledrieduvekaterschesakkerdemallemosterdmolen! " tierde de stuurman. 

Nee geen kapitein Haddock, maar deccennia eerder op maandag 9 april 1923 al verschenen in het Volk, en uitgesproken door Bulletjes vader, stuurman op de Hercules nadat de twee snaken, net aangekomen in de haven van New York, indiaantje wilden speelen door de vredespijp te rooken!

Wij bieden jullie hier aan het plaatje uit De wereldreis van Bulletje en Boonestaak, vierde deel. 

En als bonus het fysieke bewijs voor de vroege datering: het originele krantenknipsel en de achterzijde met datum!

Nog meer weetjes over Bulletje en Boonestaak boekjes

Nu we toch bezig zijn met belangrijke zaken. Direct maar even dit. Ook van de kleine boekuitgaven bestaan varianten. Natuurlijke de variant slappe en harde kaft, maar binnen de harde kaften zien we ook verschillen die vermoedelijk een kwestie geld waren en boekbinder. Het detail zit 'm vooral in de ruggetjes. Anderen hebben dit ook al eens ontdekt, maar wij voegen er het visuele bewijs aan toe. Wel zo handig. Eerst zien dan geloven. Er zijn dus varianten waarbij de harde kaft doorloopt en het ruggetje netjes bedrukt is met de titel. Maar er is ook een luxe variant waarbij er een stevig linnen ruggetje is gemaakt met een gediepdrukte tekst in een ander lettertype. En we dachten dat we alles al hadden! Het houdt ook nooit op.